Groupthink, obstakel voor slimme beslissingen…..

Groupthink is nog altijd een onderbelicht fenomeen. Het gaat in tegen de common sense.Jan Tilburg We voelen ons allemaal in meer of mindere mate autonoom, kritisch en proactief. We doen ons zegje in vergaderingen en nemen natuurlijk de beste beslissingen. We vinden dat niet alleen zelf, maar ook de andere medebeslissers zijn hiervan overtuigd. Nog maar weinig organisaties benutten de participerende observatie. Hierbij neemt een organisatiepsycholoog een beslissing van een Raad van Bestuur, een Raad van Toezicht, managementteam of afdelingsteam onder de loep. De vraag die centraal staat is of een besluit past in de strategie en of deze aanluit op de belevingswereld van de stakeholders.

We hebben er allemaal mee te maken
Groepsdenken is een proces waarbij groepsleden zich identificeren met hun rol en hun gedrag afstemmen op de verwachtingen die groepsleden van die rol hebben. Bij onvoldoende reflectie op deze groepsprocessen ontbreekt een kritische overweging van feiten en vermindert de kwaliteit van groepsbesluiten.
De invloed van een groep op het gedrag van een individu is enorm groot. Deze invloed uit zich vooral onbewust. Het is dan ook vanzelfsprekend dat je in de ban bent van de specifieke gedragsregels. Want voorop staat dat je door de groep geaccepteerd wilt worden. Algemene niet uitgesproken gedragsregels zijn bijvoorbeeld:
• Je kijkt elkaar aan als je tegen elkaar praat;
• Je lacht elkaar niet uit;
• Je laat elkaar uitspreken.
Gedragsregels kunnen ook in meer complexere gedragingen gelden:
• Zo doen wij dat hier…,
• We spreken vanuit een gezamenlijkheid…,
• Je geeft in de groep niet een afwijkende, eigen mening die diametraal staat op ‘hoe wij hier over deze zaken denken…’,
• Je zoekt naar overeenstemming met de opvattingen en opinies van de meest machtigen in de groep, de autoriteiten.

De psycholoog Solomon Ash voerde in de jaren 50 van de vorige eeuw een klassiek experiment uit dat de sociale druk op personen goed illustreert.
Zes personen worden zodanig aan elkaar voorgesteld dat persoon vier de indruk krijgt dat het allemaal proefpersonen zijn net als hijzelf. Echter de anderen zijn collega’s van Ash. De participanten krijgen een afbeelding te zien met links een streep van een bepaalde lengte en rechts 4 strepen van verschillende lengte. Men moet dan aangeven welke streep a, b, c, of d overeenkomt met de streep links.
Driemaal verloopt alles normaal. Bij de 4e keer gaan 1,2,3,5 en 6 manipuleren. Als 4 aan de beurt is blijkt dat hij de verkeerde lijn noemt die ook zijn voorgangers hadden benoemd, ondanks dat hij weet dat er iets niet klopt.
Het experiment is vele malen herhaald en toont aan dat we sterk geneigd zijn ons te conformeren aan groepsopvattingen.

Een ander eenvoudig experiment is de lift. Twee onderzoekers gaan met rug naar de deur staan waarop de andere personen in de lift dit gedrag overnemen. Ze variëren hierop door zich om te draaien en hun hoed af te nemen.

Symptomen van groupthink en de aanpak
Heel globaal gesteld kunnen de volgende drie typen symptomen voor groupthink worden onderscheiden.
Type I. Overschatting van de groep / Illusie van onaantastbaarheid / Onvoorwaardelijk geloof in de eigen moraal

Type II. Kortzichtigheid / Collectieve rationalisatie van de beslissingen van de groep / (Gedeeltelijk) karikaturiseren van de buitenwereld,

Type III. Druk voor uniformiteit (het alle neuzen dezelfde kant op) / Zelfcensuur, leden uiten geen kritiek / Illusie van unanimiteit (valse consensus effect) / Directe druk op leden die het oneens zijn / Zelfaangewezen “mindguards” die de groep beschermen tegen negatieve informatie / Symptomen van onjuiste besluitvormings-processen / Er is een incompleet overzicht van de te behalen doelen / Er is een incompleet overzicht van de mogelijke alternatieven / Een aanvankelijke gekozen oplossing die door de meeste leden is goedgekeurd, wordt niet geëvalueerd / Alternatieven die oorspronkelijk door de meerderheid zijn verworpen, worden niet meer geraadpleegd (lage mate van creativiteit en vernieuwing) / Er is onvoldoende of selectieve informatie verzameld / Er is geen rampenplan.

Groepsdenken is echter niet iets absoluuts. Het is met de nodige maatregelen te voorkomen. Bekende acties zijn:
• Aanwijzen van een ‘advocaat van de duivel’,
• Groepsleden aanmoedigen om een kritische houding aan te nemen,
• Onafhankelijke groepsleiding; die vooraf geen voorkeur aangeeft, en bij voorkeur enkel objectieve informatie betrekt bij de besluitvorming,
• Opstellen van onafhankelijke groepen (een om de beslissing te maken en een ander om deze te beoordelen)
• Bespreken met buitenstaanders wat er gebeurt in de groep,
• Betrekken van anderen in de groep voor nieuwe ideeën, en aanmoedigen tot een kritische benadering van de huidige ideeën,
• Anoniem verzamelen van respons zodat respondenten zich vrij kunnen uitspreken.

De spiegel
De bekende econoom John Mayard Keynes sprak ooit van animal spirits. Keynes doelde daarmee op het verschijnsel dat rationele argumenten op het moment suprême nogal eens abrupt buitenspel worden gezet door gedrag dat wordt gestuurd door diepe driften en oerinstincten die in de menselijke natuur huizen.
Die oerdrift is een van de drijvende krachten voor economische en maatschappelijke activiteiten. Ze creëert vernieuwing en vooruitgang, maar kan ook doorslaan in onwenselijk risicovol gedrag, megalomaan gedrag of juist volslagen ineffectief en risicomijdend gedrag. Deze oerkracht levert in interactie met anderen groupthink op.
Wanneer je deel uitmaakt van een groep ontgaat je in de meeste gevallen de effecten van de groepsdynamica. Het is alsof je in een beslagen spiegel kijkt.
Het kan heel verrassend zijn een buitenstaander met organisatiepsychologische en veranderkundige expertise in de arm te nemen. Door participerende observatie worden groepsdynamische patronen van ineffectief beslissen, inefficiënt (samen)werken, een gesloten houding naar de buitenwereld, de mate van klantgerichtheid en de overige genoemde symptomen, zichtbaar gemaakt. Zichtbaar betekent tastbaar en daardoor beïnvloedbaar.

Door: Jan Tilburg MA -verbonden aan Bildning (www.Bildning.nl)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in HRM en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s